δρομος εξοχών2
δρομος εξοχών4
δρομος εξοχών3

Βασιλίσσης Όλγας: ο δρόμος των Εξοχών

Στα τέλη του 19ου αι. η περιοχή έξω από το τείχος που έφτανε στον Λευκό Πύργο και τη θάλασσα ονομαζόταν Εξοχές. Εκεί εγκαταστάθηκαν πλούσιες οικογένειες βιομηχάνων, καπνεμπόρων, τραπεζιτών φτιάχνοντας πολυτελείς οικίες. Οταν η Θεσσαλονίκη επεκτάθηκε προς τα εκεί, οι επαύλεις πήραν τη μορφή πύργων, κι έτσι δημιουργήθηκαν οι «πύργοι της Καλαμαριάς». Αργότερα σπουδαίοι αρχιτέκτονες της εποχής (V. Poselli, ο P. Arrigoni, Ξ. Παιονίδης) συνδύασαν εκλεκτικιστικά στοιχεία με αρ νουβό και μπαρόκ και σχεδίασαν μεγαλόπρεπες βίλες με κήπους που ήταν κοντά στη θάλασσα. Οι ιδιοκτήτες τους είχαν, μάλιστα, δικές τους προβλήτες ώστε να μετακινούνται με βάρκες προς το κέντρο της πόλης!
Σήμερα στη λεωφόρο Βασιλίσσης Όλγας θα δείτε δεξιά και αριστερά κάποιες από τις βίλες της εποχής –κάποιες από τις οποίες έχουν ανακαινιστεί και δοθεί για άλλες χρήσεις.

Βίλα Μπιάνκα. Η βίλα (ή κάζα) Μπιάνκα κρύβει μία από τις πιο ξακουστές ερωτικές ιστορίες της Θεσσαλονίκης. Εκείνη της Αλίνας Ντιάζ, Εβραίας με ιταλική καταγωγή, και του αξιωματικού ελληνικού στρατού Σπύρου Αλιμπέρτη. Ο έρωτας της εβραιοπούλας με το νεαρό χριστιανό πήρε διαστάσεις σκανδάλου στην τοπική κοινωνία. Το ζευγάρι έφυγε στην Αθήνα και παντρεύτηκε, αφού η Αλίνα αλλαξοπίστησε. Λίγα χρόνια αργότερα, όταν οι οικογενειακές πικρίες είχαν αρχίσει να ξεχνιούνται, το ζευγάρι επέστρεψε στο αρχοντικό, όπου και έμεινε μέχρι το τέλος του, στις αρχές του 1960. Το κτίριο στη γωνία Βασ. Όλγας και Σοφούλη χτίστηκε σε σχέδια του αρχιτέκτονα Πιέρο Αριγκόνι το 1912 σε ελληνοελβετικό στιλ, για τον Ντίνο Φερνάντες-Ντιάζ. Η βίλα που πήρε το όνομα της από τη σύζυγο του Φερνάντες, Μπλανς, έμεινε για δεκαετίες εγκαταλελειμμένη, τραυματισμένη βαριά από τους εκάστοτε ιδιοκτήτες της, αλλά και από το σεισμό του 1978. Ανακαινίσθηκε επί Πολιτιστικής Πρωτεύουσας το 1997 από ομάδα του πανεπιστημίου. Από τότε λειτουργεί ως παράρτημα της Δημοτικής Πινακοθήκης.

Βίλα Ζαρντινίδη. Τις δεξιώσεις που έδινε ο παππούς της προς τιμή των πολιτικών θυμάται έντονα η εγγονή του Άννα Ζαρντινίδη, από τα χρόνια που όλη η οικογένεια έμενε στη βίλα Μορπούργκο -ή Ζαρντινίδη όπως είναι πιο γνωστή στην πόλη. «Ένα από αγαπημένα χόμπι του παππού ήταν να παίζει πινγκ-πονγκ με τις ώρες», συνεχίζει το ταξίδι στα παιδικά της χρόνια. Η βίλα στη συμβολή των οδών Γεωργίου Παπανδρέου, Πλούτωνος και Χαιρώνειας κτίστηκε στις αρχές του 20ου αι. σε σχέδια του Βιταλιάνο Ποζέλι για τη Φανή Μορπούργκο. Το 1952 την αγόρασε ο επιχειρηματίας και υπουργός στην κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Καραμανλή, Νίκος Ζαρντινίδης. Μετά την περίοδο των μεγάλων δεξιώσεων, ο κάτω όροφος μετατράπηκε σε σχολείο. Η βίλα το 2017 αγοράστηκε από τον Ιβάν Σαββίδη.

-Βίλα Αλλατίνη. Μόνο με ένα μικρό παλάτι μπορεί να συγκριθεί το εντυπωσιακό κτίριο - και αυτό σε σχέδια Βιταλιάνο Ποζέλι – στη συμβολή των οδών Βασ.  Όλγας, Πλούτωνος, Γεωργίου Παπανδρέου. Από το 1898 που χτίστηκε έχει ζήσει τόσο λαμπρές, όσο και μαύρες στιγμές.  Αρχικά χρησιμοποιήθηκε ως εξοχική κατοικία του Κάρλο Αλλατίνη. Εκεί φυλακίστηκε από τους Νεότουρκους μετά την επικράτηση της επανάστασής τους, το 1909 ο σουλτάνος Αμπντούλ Χαμίτ ο Β’. Κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, στην πίσω πλευρά του κήπου είχε κτιστεί ένα μακρόστενο κτίριο που λειτουργούσε ως στρατιωτικό νοσοκομείο. Σ’ αυτό το στρατόπεδο, εκεί στο Τάγμα Τηλεγραφητών, υπηρέτησε στις αρχές του ’40 ο Βασίλης Τσιτσάνης κι έγραψε πολλά από τα τραγούδια του. Η βίλα Αλλατίνη όμως σηματοδοτεί κάτι ακόμη σημαντικό για τη ζωή της πόλης: Εκεί στεγάστηκε το 1926 και για ένα χρόνο η πρώτη πανεπιστημιακή σχολή της Θεσσαλονίκης, η Φιλοσοφική.

-Βίλα Μορντώχ. Τίποτε δε δείχνει ότι το πανέμορφο κτίριο στη συμβολή των οδών Βασ. Όλγας και 25ης Μαρτίου έχει περάσει έναν δύσκολο αιώνα, αλλάζοντας ιδιοκτησίες και χρήσεις –από οικία, μέχρι στρατώνας και πολυϊατρείο– ενώ έπαθε σημαντικές ζημιές και από το σεισμό του 1978. Η βίλα Μορντώχ κτίστηκε το 1905 σε σχέδια του Ξενοφώντα Παιονίδη και αρχικά ήταν κατοικία Τούρκου αξιωματικού. Πήρε το όνομα της από τον Εβραίο έμπορο Σαμουήλ Μορντώχ, ο οποίος δεν επέστρεψε ποτέ από το Άουσβιτς. Κατά τη διάρκεια της Κατοχής χρησιμοποιήθηκε ως στρατώνας των Γερμανών, και το 1944 του ΕΛΑΣ. Μετά τον εμφύλιο αγοράστηκε από το ΙΚΑ και μέχρι το 1972 λειτούργησε ως πολυϊατρείο. Στη συνέχεια εγκαταλείφθηκε. Το 1986 αποδόθηκε στο Δήμο Θεσσαλονίκης και αποκαταστάθηκε υποδειγματικά και στέγαζε τη Δημοτική Πινακοθήκη. (Βασιλίσσης Όλγας 162 και Μαρτίου).

-Βίλα Καπαντζή. Άλλο ένα…παραθαλάσσιο εξοχικό από την εποχή που η Βασιλίσσης Όλγας ήταν πράγματι η λεωφόρος των «Πύργων». Το εντυπωσιακό κτίριο έχει συνδεθεί άρρηκτα με την ιστορία της πόλης και σώθηκε χάρη στην επέμβαση της Εθνικής Τράπεζας. Την περίοδο 1982-1988 πραγματοποιήθηκαν εργασίες αποκατάστασης και αναστήλωσής του, με αποτέλεσμα η Βίλα Καπαντζή να αποκτήσει την παλιά της αίγλη. Η έπαυλη χτίστηκε στα τέλη του 19ου αιώνα σε σχέδια του Πιέρο Αριγκόνι για τον ντονμέ βιομήχανο Μεχμέντ Καπαντζή. Το 1912, στο κτίριο εγκαταστάθηκε ο πρώτος στρατιωτικός διοικητής της πόλης, ο πρίγκιπας Νικόλαος. Το 1917, τον διαδέχτηκε ο πρωθυπουργός Ελ. Βενιζέλος, επικεφαλής προσωρινής κυβέρνησης. Το 1928 το κτίριο περιήλθε στην ιδιοκτησία της Εθνικής Τράπεζας. Από το 1938 μέχρι το 1972 εκεί στεγαζόταν το Ε΄ Γυμνάσιο Αρρένων, από το οποίο αποφοίτησαν μεταξύ άλλων γνωστοί Θεσσαλονικείς όπως ο Διονύσης Σαββόπουλος, ο Γιώργος Χατζηνάσιος και ο Άλκης Στέας, με μόνη διακοπή τα χρόνια του Β΄ Παγκoσμίου Πολέμου, κατά τα οποία οι χώροι της βίλας άλλαξαν πολλές χρήσεις και ενοίκους. Σήμερα εδώ παρουσιάζονται εκθέσεις φωτογραφίας. (Βασιλίσσης Όλγας 108).