Αχειροποίητος Θεσσαλονίκη
Αχειροποίητος Θεσσαλονίκη

Αχειροποίητος

Ο μεγάλος ναός της Θεοτόκου, η Αχειροποίητος, κτίστηκε στα μέσα του 5ου αιώνα σε ερείπια δημόσιων ρωμαϊκών λουτρών, τα ψηφιδωτά δάπεδα των οποίων αποκαλύφθηκαν κάτω από το βόρειο κλίτος της. Θεωρείται από τα καλύτερα διατηρημένα και τα πιο σημαντικά παραδείγματα της τυπικής ξυλόστεγης βασιλικής με υπερώα, της πρωτοβυζαντινής περιόδου. Είναι η πρώτη χριστιανική εκκλησία που μετατράπηκε σε μουσουλμανικό τέμενος το 1320, αμέσως μετά την άλωση της Θεσσαλονίκης από τους Τούρκους -την εντολή μάλιστα έδωσε ο ίδιος ο Μουράτ ο Β’ και σε ανάμνηση του γεγονότος υπάρχει επιγραφή στη βόρεια κιονοστοιχία. Στην τουρκοκρατία την ονόμαζαν Εσκί Τζαμί. Όταν η πόλη απελευθερώθηκε, στο ναό έγιναν πολλά έργα ώστε να αποκατασταθεί ως χριστιανικός το 1930.
Στη δυτική πλευρά δεν υπάρχει πια η ανατολική στοά, έχει καταστραφεί το δυτικό υπερώο και η στέγη του κεντρικού κλίτους είναι χαμηλότερα από την αρχική της θέση. Ακόμη κι έτσι παραμένει εντυπωσιακή -ιδιαίτερα εσωτερικά όπου έχει ενδιαφέρουσα γλυπτή διακόσμηση με θεοδοσιανά κιονόκρανα. Ο άμβωνάς της έχει μεταφερθεί στο μουσείο βυζαντινού πολιτισμού. Έχουν μείνει, επίσης, κάποια τμήματα των αρχικών ψηφιδωτών που είναι αξιόλογα δείγματα παλαιοχριστιανικής ψηφιδογραφίας και μερικές τοιχογραφίες του 13ου αιώνα. Λίγες τοιχογραφίες σώζονται και στο παρεκκλήσι της Αγίας Ειρήνης.
Info
Η Αχειροποίητος βρίσκεται λίγο πιο πάνω από την Εγνατία στην οδό Αγίας Σοφίας. Το όνομά της πρέπει να το πήρε από εικόνα της Παναγίας δεόμενης. Μέσα στην εκκλησία στεγάστηκαν πρόσφυγες δυο φορές -το 1914 και το 1922-23.